Eksantrik mili, içten yanmalı motorların temel zamanlama mekanizmasıdır. Supapların açılma ve kapanma döngülerini yönetir. Motor bloğunun veya silindir kapağının içine yerleştirilir. Milin gövdesinde yer alan kam çıkıntıları, dönüş hareketi sırasında supaplara baskı yaparak yakıt girişini ve egzoz çıkışını sağlar. Motorun devriyle senkronize bir düzende çalışır. Krank milinden zincir yardımıyla güç alan düzenek, dairesel hareketi dikey bir itme gücüne dönüştürür. Yanma odasına taze hava ve yakıt karışımının girmesini sağlar. Yanmış atık gazlarını tahliye etmeye yardımcı olur. Motorun her devrinde bu döngü binlerce kez tekrarlanır. Eksantrik milinin üzerindeki en ufak bir form bozukluğu motorun tüm verimliliğini doğrudan etkileyebilir.
Bu parça, modern araçlarda genellikle yüksek karbonlu çelikten döküm yöntemleriyle imâl edilir. Yüzey sertleştirme işlemlerinden geçirilerek sürtünmeye karşı dayanıklılık kazanır. Üstten çift eksantrikli sistemlerde, emme ve egzoz supapları için iki ayrı mil kullanılabilir. Yüksek devirli motorlarda supapların daha hızlı ve bağımsız kontrol edilmesine olanak tanır.
Eksantrik Mili Konum Sensörü Nerede?
Eksantrik mili konum sensörü motorun üst kısmında, silindir kapağının hemen üzerinde veya yan tarafında yer alabilir. Motor yönetim sistemlerinde mekanik hareketlerin dijital bir veri olarak işlenmesi gerekir. Bu veri akışını sağlayan ana parçalardan biri konum sensörüdür. Dönüş açısını en doğru şekilde okuyabilmek için milin bittiği veya başladığı noktalara yerleştirilir. Bazı V tipi motorlarda veya çift eksantrikli sistemlerde her iki mil için ayrı ayrı sensörler bulunabilir.
Sensörün bulunduğu yer, rastgele seçilmez. Ucu doğrudan eksantrik mili üzerindeki manyetik bir halkaya bakar. Eksantrik mili döndükçe bu dişler sensörün önünden geçer ve manyetik alan değişimi yaratarak elektrik sinyallerine dönüşür. Sensörün yerleşimi, dış etkenlerden ve motorun titreşiminden en az etkilenecek şekilde ayarlanır.
Eksantrik Mili Bozulursa Ne Olur?
Parçada meydana gelen sorunlar, motorun mekanik ve elektronik dengesini anında sarsar. Eksantrik mili konum sensörü arızası durumunda aracın beyni, yanmaya hazır silindiri saptayamaz. Bu belirsizlik durumunda otomobil, motoru korumaya almak adına performansını ciddi oranda kısıtlar. Güvenlik gereği yakıt akışını tamamen keserek motorun durmasına neden olur. Sensörden gelen veri hatalı olduğunda ateşleme zamanlaması yanlış hesaplanabilir. Yakıtın silindir içinde henüz tam sıkışmadan veya piston aşağı inerken patlamasına yol açar. Motorun sarsıntılı çalışmasına ve rölantide stop etme eğilimine sebebiyet verir.
Mekanik bozulmalar ise ortaya çok daha ağır ve maliyetli tablolar çıkarır. Eksantrik milin üzerindeki kamlarda meydana gelen mikroskobik aşınmalar dâhi supapların açılma mesafesini değiştirir. Yanma odasına yeterli hava girmemesine veya egzoz gazının tam tahliye edilememesine neden olur. Yakıt tüketimi anormal seviyelere çıkar ve araç eski performansını tamamen yitirir. Mekanik arıza ilerlediğinde triger sistemine aşırı yük binerek kayışın kopmasına yol açabilir. Bu tarz sorunların önüne geçmek için aracınızın periyodik kontrollerini düzenli yaptırabilirsiniz.
Eksantrik Mili Sensörü Ne İşe Yarar?
Eksantrik mili sensörü, o anki açıyı ve devri milimetrik olarak takip ederek bu bilgiyi motor kontrol ünitesine iletir. Sistemin dönüşünü elektrik voltajına çevirerek motorun hangi aşamada olduğunu bilgisayara söyler. Bu veri sayesinde beyin, yakıtın püskürteceği silindiri ve ateşleme vaktini belirler. Sensörün sağladığı bu hassas bilgi akışı olmazsa motorun verimli bir şekilde güç üretmesi imkansızlaşır.
Sensör, araçlardaki değişken supap zamanlama sistemlerinde de yer alır. Motor Kontrol Ünitesi, sensörden gelen verilere bakarak o anki yüke ve hıza göre supapların açılma anını belirler. Düşük devirlerde yakıt tasarrufu sağlarken yüksek devirlerde maksimum güç elde edilmesini sağlar. Krank mili sensörüyle birlikte çalışarak motorun senkronizasyonunu denetler. İki sensörden gelen veriler birbirini tutmazsa sistem bir zamanlama hatası olduğunu anlar. Motorun daha büyük hasarlar almasını önlemek için devreye girer.
Eksantrik Mili Neden Bozulur?
Eksantrik mili arızasının kaynağında genellikle yetersiz veya kalitesiz yağlama bulunur. Bu parça motorun en uzun ömürlü bölümlerinden biri olması için tasarlanmıştır ancak bazı dış etkenler dayanıklılığı etkileyebilir. Değişim aralıklarını geçirmek, yağın içindeki temizleyici maddelerin tükenmesine ve oluşan çamurlaşmanın kanalları tıkamasına yol açar. Tıkanan kanallar, milin yataklarında aşırı ısı birikmesine ve yapısının bozulmasına sebebiyet verir.
Fiziksel bozulmaların bir diğer sebebi ise triger sistemindeki sorunlardır. Triger kayışının aşırı gergin olması ya da gevşek bırakılması, mil üzerinde yük oluşturur. Sensör tarafındaki arızalar ise sıklıkla elektriksel yıpranmalardan kaynaklanır. Motor bloğunun yaydığı yoğun ısı, sensörün içindeki manyetik yapının zamanla özelliğini yitirmesine sebep olur. Motor yağına karışan küçük metal talaşları, sensörün manyetik ucuna yapışarak veri okuma kalitesini bozar.
Eksantrik Mili Arızası Nasıl Anlaşılır?
Eksantrik miliyle ilgili bir sorun başladığında, araç bunu hem performansıyla hem de çıkardığı seslerle sürücüye hissettirir. Eksantrik mili arızası belirtileri, sürücünün dikkatini motorun üst bölgesine çeker. Sorunun kaynağını anlamak için aracı rölantide ve yük altındayken dikkatlice dinlemek gerekir. Aşağıdaki ipuçlarından yararlanarak olası arızaları erken dönemde fark edebilirsiniz.
● Modern sistemler, sensördeki sapmaları ve sorunları hemen gösterge paneline yansıtır. Bilgisayarlı arıza tespit cihazına bağlandığında görülen hata kodları, sorunun en net kanıtıdır.
● Motorun üst kısmından gelen ritmik tıklamalar bir şeylerin ters gittiğine işaret edebilir. Devir arttıkça hızlanan eksantrik mili arızası sesi, aşınma nedeniyle parçaların birbirine vurduğunu gösterir.
● Araç eskisi gibi hızlanmıyorsa supap zamanlamasında bir kayma olması muhtemeldir. Bu durum, yanma veriminin düştüğünün işaretidir.
● Trafikte motorun devir saatinin sürekli oynaması veya aracın sarsılarak stop etmesi, konum bilgisinin doğru iletilemediğini gösterir.
Bu belirtiler görüldüğünde motor kapağı sökülerek sistem kontrol edilmelidir. Belirtileri fark ettiğiniz an yetkili servislere başvurarak sorunun önüne geçebilirsiniz.
Eksantrik Mili Kırılırsa Ne Olur?
Eksantrik mili kırıldığında motorun zamanlaması ve supaplar üzerindeki kontrol mekanizması kaybolur. Bazı supaplar yanma odasının içine doğru açık pozisyonda takılı kalır. Ancak pistonlar, krank miline bağlı olduğu için hareketlerine büyük bir momentumla devam eder. Yukarı çıkan piston başları, açık kalan supaplara çok şiddetli bir şekilde çarpabilir. Supaplar eğilir, piston başları delinir ve basınçla silindir kapağı parçalanabilir.
Kırılma anında kaputun altından çok yüksek metalik bir çarpma sesi gelir ve motor anında kilitlenerek stop eder. Motorun içindeki hasar sadece supaplarla sınırlı kalmaz. Bağlantı kolları eğilebilir ve motor bloğu içten hasar görebilir. Bu tarz sorunlarla karşılaşmamak için bakımların düzenli şekilde yapılması kritik önem taşır.
