Devirdaim Pompası Nedir, Ne İşe Yarar?
İçten yanmalı motorların çalışma prensibi, yakıtın silindir içinde patlamasıyla ortaya çıkan ısı enerjisini mekanik enerjiye dönüştürmeye dayanır. Bu süreçte meydana gelen aşırı yüksek sıcaklık, motordaki metallerin erime noktasına yaklaşmasına yol açar. Devirdaim pompası ise motor bloğu içinde sürekli bir sıvı akışı oluşturur. Santrifüj prensibiyle çalışır ve soğutma sıvısının sistem içinde durmaksızın dönmesini sağlar. Radyatörde soğuyan antifirizli suyu alır, motor bloğundaki kanallara basınçla gönderir ve ısınan suyu tekrar soğutulmak üzere radyatöre iletir. Motor çalıştığı müddetçe bu döngü milisaniyeler içinde tekrarlanır.
Devirdaim pompası, ihtiyaç duyduğu hareket enerjisini triger veya vantilatör kayışı vasıtasıyla krank milinden temin eder. Krank mili döndükçe pompa mili de dönmeye başlar ve pervaneler yardımıyla soğutma sıvısını yüksek bir hızla iletir. Devirdaim pompası, araç içi iklimlendirme sisteminin de kaynak noktasıdır. Kış kalorifer sistemi, gücünü doğrudan devirdaim pompasının yarattığı bu sıvı hareketinden alır. Yüksek sıcaklıktaki suyun bir kısmı, pompanın oluşturduğu basınçla kalorifer peteğine yönlendirilir. Motorun ihtiyaç duymadığı bu ısı sayesinde araç içinin sıcaklığı sağlanır. Araç motorları için ideal olan çalışma sıcaklığı 85 ile 95 derece civarındadır. Devirdaim pompası, termostat mekanizmasıyla tam bir koordinasyon içinde çalışarak motorun bu aralıkta kalmasını sağlar. Debi düşerse motorun termal dengesi sarsılabilir, parçalar düzensiz genleşebilir ve sürtünme artabilir.
Devirdaim Pompası Arızası Nasıl Anlaşılır?
Arabanın devirdaim pompasında meydana gelen mekanik deformasyonlar, belli başlı fiziksel tepkilerle kendini gösterir. Sistem tamamen işlevini yitirmeden ve geri dönülemez motor arızalarına yol açmadan önce hasarın kaynağı belirlenmelidir. Belirtilerin doğru analiz edilmesi, yüksek onarım maliyetlerinin önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır. Arıza tespit sürecinde dikkat edebileceğiniz bazı belirtiler ise şunlardır:
● Devirdaim pompasının merkezindeki milin sürtünmesiz dönebilmesi amacıyla iç kısımda rulmanlar yer alır. Sızdırmazlık contalarından sızan antifriz, bu rulmanların içindeki özel yağı çözerek metallerin birbirine doğrudan temas etmesine yol açar. Motor devri yükseldikçe şiddeti artan mekanik sesler, parçaların ömrünü tamamladığını gösterir.
● Devirdaim pompasının gövdesinde bulunan tahliye deliğinden akan, aracınızı park ettiğiniz yerde, motorun ön hizasına denk gelen zeminde yağsız bir sıvı sızıntısı fark edebilirsiniz. Bu durum, soğutma sıvısının pompa contalarından sızdığını gösterir.
● Seyir hâlindeyken gösterge panelindeki sıcaklık ibresinin yukarı doğru ivmelendiğini görebilirsiniz. Devirdaim pompası, sıvıyı radyatöre ulaştıramadığı için motor bloğunun içindeki su saniyeler içinde kaynama noktasına ulaşır. Yoğun trafikte veya yokuş yukarı sürüşlerde bu durum, çok daha belirgin hâle gelir.
● Isıtma sistemini açmanıza rağmen içeriye sıcak yerine sürekli olarak soğuk veya ılık hava üflenebilir. Sistem yeterli hidrolik basınç üretemediğinde, sıcak suyu konsolun altındaki kalorifer peteğine kadar ulaştıramaz.
● Soğutma suyu haznesinde su miktarının devamlı olarak minimum çizgisinin altına indiğini görebilirsiniz. Görünürde hortum kaçağı yoksa, sistemdeki contalar sızdırmazlık özelliğini kaybetmiş olabilir.
Bu arıza belirtilerinden biriyle karşılaştığınızda, motoru daha fazla çalıştırmadan profesyonel destek almanız önem taşır. Soğutma sistemindeki sorunlar, otomobil mekaniğinde telafisi en zor durumların başında gelir.
Devirdaim Pompası Bozulursa Ne Olur?
Sistemin bozulması, motor için doğrudan doğruya yapısal çöküş sürecini başlatır. Motordaki suyu çok hızlı şekilde ısıtır ve buharlaşmaya neden olur. Yüksek termal gerilime dayanamayan silindir kapak contası, sızdırmazlık özelliğini kaybedebilir. Contanın yanması neticesinde motor yağıyla soğutma suyu birbirine karışır. Motor yağı, yağlama işlevini kaybeder ve hızlı aşınmalar meydana gelir. Krank mili kilitlenerek motorun tamamen durmasına neden olabilir.
Isı artışının devam etmesi, silindir kapağının ve motor bloğunun yapısını bozar. Metal yüzeyler aşırı genleşme sebebiyle eğrilir ve üstünde çatlaklar meydana gelir. Bu çatlaklardan silindir yanma odasının içine su sızması gerçekleşebilir. Pistonlar yukarı doğru sıkıştırma yapmak için hareket ederken yanma odasındaki su sıkışamaz. Pistonlar suyu sıkıştıramadığı için motor bloğu büyük oranda hasar görür.
Sorunlar, motor içi parçalarla da sınırlı kalmaz. Devirdaim pompası rulmanının kilitlenmesi, triger kayışının kopmasına neden olabilir. Triger kayışının koptuğu an supaplar açık konumda kalır ve yukarı hızla tırmanan pistonlar bu supaplara sert bir şekilde çarpabilir. Supapların ve piston yüzeylerinin bozulmasıyla motorun üst kapağı tamamen kullanılamaz hâle gelebilir. Zamanında müdahale edilmeyen basit arızalar, araç sahibine çok ağır tamir faturaları çıkarabilir.
Devirdaim Pompasının Çalıştığını Nasıl Anlarız?
Devirdaim pompasının sağlıklı bir şekilde çalıştığını anlamak için gelişmiş atölye ekipmanlarına ihtiyaç duymadan, pratik uygulamalarla durum tespiti yapabilirsiniz. Bu doğrultuda izleyebileceğiniz ilk yöntem, motor ideal çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra radyatör hortumlarını kontrol etmektir. Motor çalışırken ve termostat açık konumdayken, radyatöre giren kalın üst hortumu elinizle hafifçe sıkabilirsiniz. Bu adımda yüksek sıcaklık sebebiyle kalın bir eldiven kullanmanız önem taşır. İçerideki sıvının oluşturduğu hidrolik akış nabzını ve basıncı hissetmeniz gerekir. Gaza basıldığında hortumun içindeki basınç artıyorsa, pompanın sıvıyı ittiği sonucuna varabilirsiniz. Hortumda hiçbir hareketlilik yoksa sirkülasyon durmuş olabilir. Bu alanda uzman değilseniz uygulamayı gerçekleştirmeniz önerilmez. Olası risklere karşı uzman desteği alabilirsiniz.
İkinci bir pratik kontrolü ise motor soğutma suyu genleşme haznesi üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Motor rölantide çalışırken şeffaf plastik su deposunun kapağını dikkatli bir şekilde açarak hazne içine bakabilirsiniz. Haznenin üst kısmında yer alan ince geri dönüş hortumundan depoya sürekli ve tazyikli bir su akışının olması gerekir. Gaz verilmesine rağmen hazne içindeki su tamamen hareketsiz ise sistemin çalışmadığı anlamına gelir. Motor çok sıcakken kapak kesinlikle aniden açılmamalıdır. Kontrol için basınç tahliyesini beklemelisiniz.
Araç içi konfor sistemleri de devirdaim pompasının sağlık durumu hakkında bilgi verebilir. Kaloriferi en sıcak dereceye ve yüksek fan hızına ayarlayabilirsiniz. Araç rölantide beklerken menfezlerden sürekli ve yoğun bir sıcak hava gelmesi, pompanın düşük devirlerde de sistemi besleyebildiğini gösterir. Bu uygulamalara rağmen şüpheye düşüyorsanız profesyonel destek almanız faydalı olabilir.
